Sms: Schots moet simpeler

(Dit is het enige hoofdstuk uit mijn nog te verschijnen boek Elders praat anders dat op dit blog zal worden geplaatst. Meer lezen? Kijk hier.)

rail

Het Schots-Gaelisch is een noodlijdende taal, die dus wel een helpende hand kan gebruiken. Of misschien is een hele hand niet nodig, maar zijn vingertoppen al genoeg. Want sms’ers, twitteraars en andere digitale snelschrijvers zijn precies datgene aan het doen wat het Schots-Gaelisch hard nodig heeft: de spelling vereenvoudigen.

Liefhebbers van de taal-zoals-ie-is zien dat natuurlijk anders. Taalpublicist George McLennan bijvoorbeeld klaagt over de huidige ‘onachtzame (cavalier) benadering van spelling’, die in zijn ogen ‘enigszins negatieve gevolgen’ heeft voor het Gaelisch. Al is de spelling ingewikkeld, er ligt een nuttig systeem aan ten grondslag, vindt hij. Lees verder

Nederlandse Gebarentaal

Nederlandse-Gebaren-Taal-GebarenOp het blog Taaljournalist ben ik bezig met een serie over mijn ontdekkingsreis door de Nederlandse Gebarentaal (NGT). Met deze link verschijnen alle stukjes-tot-dusverre in één keer op je scherm. Tip: begin onderaan te lezen, bij deel 1.

Er is overigens een gratis woordenboek-app die zo’n 500 Nederlandse woorden vertaalt in NGT, met een tekeningetje en, beter nog, een minifilmpje. De app heet iSignNGT en is op dit moment alleen voor iOS beschikbaar; de Androidversie schijnt eraan te komen.

Van de kalender (4)

Hier weer drie stukjes die ik heb geschreven voor de Taalkalender 2013 van Onze Taal.

 

Van welke taal zijn Öömrang, Sölring, Karrharder en Halunder dialecten? Tip: zoek het niet te ver.

Öömrang, Sölring, Karrharder en Halunder zijn dialecten van het Noord-Fries, dat gesproken wordt door een kleine 10.000 mensen op enkele Noord-Duitse eilanden en het naburige vasteland. Het Noord-Fries is nauw verwant aan de taal van de provincie Fryslân, maar heeft geen standaardtaal; het bestaat uit tien dialecten.

Niettemin zijn er in de streek scholen waar de leerlingen Noord-Fries kunnen leren. Lang niet iedereen wil dat: de Noord-Friese dialecten versterken de lokale identiteit, maar hebben weinig praktisch nut, aangezien iedereen ook Duits spreekt.

Een stukje zuidelijker, in Saterland, niet al te ver van de grens met Groningen, wordt eveneens een vorm van Fries gesproken: het Saterfries (‘Seeltersk’). Dit is geen Noord-Fries, maar het laatste restje van het verder uitgestorven Oost-Fries.

 

De Poolse plaatsnaam Szczebrzeszyn wordt ongeveer uitgesproken als ‘sjtsjèbzjèsjin’. Mag je hieruit afleiden dat het Pools een moeilijke spelling heeft?

De uitspraak van het Pools is voor Nederlanders en Vlamingen niet gemakkelijk te leren. Maar wie hem goed beheerst, zal niet al te veel moeite hebben met de spelling. Het verband tussen klank en schrijfwijze is namelijk vrij nauw. Poolse schoolkinderen hebben het dus niet moeilijker dan Nederlandse en Vlaamse – eerder makkelijker.

Wel zijn de Poolse spellingregels nogal anders dan die in West-Europa én dan die van verwante talen als Tsjechisch en Slowaaks. De combinatie cz uitspreken als ‘tsj’, rz als ‘zj’ en de l met een dwarsstreepje (ł) als ‘w’, dat zijn dingen die (vrijwel) alleen Polen doen. Zo bezien heeft het Pools dus wel degelijk een lastige spelling.

 

Welke twee Europese talen werden in het verleden op grote schaal gesproken in Azië? Kies twee van de volgende: Deens, Grieks, Nederlands, Portugees en Spaans.

Eerst het Grieks, later het Portugees.

Het Grieks verspreidde zich door de veroveringstochten van Alexander de Grote (4e eeuw v.Chr.) tot aan de Indus. Zijn rijk viel na zijn dood uit elkaar, maar het Grieks bleef nog enkele eeuwen de bestuurstaal in Perzië en zelfs tot de veertiende eeuw in het steeds verder krimpende Oost-Romeinse Rijk (Turkije en omstreken). In West-Turkije leefden nog tot de jaren twintig miljoenen Griekstaligen.

Het Portugees werd vanaf de zestiende eeuw dé handelstaal rondom de Indische Oceaan, gesproken door zowel Europese als Aziatische handelaren. In het zelfstandige Oost-Timor en in Macau, thans behorend tot China, is Portugees nu nog een officiële taal.

Engelse werkwoorden

Met welke taal vertoont het Engels opmerkelijke grammaticale gelijkenissen?

Natuurlijk lijkt het Engels op zijn Germaanse familieleden, waaronder het Nederlands. Maar het is merkbaar beïnvloed door zijn Keltische buurtaal, het Welsh.

Dat blijkt vooral in de werkwoordsvervoegingen. Het Engels vormt vragen en ontkenningen met het hulpwerkwoord to do: ‘Do you come? No, I don’t come.’ Andere Germaanse talen doen dit niet, het Welsh wel. Verder drukt het Engels actuele bezigheden niet uit met een eenvoudige tegenwoordige tijd (‘I sing’), zoals andere Germaanse talen veelal doen, maar altijd met een samengestelde vorm: ‘I am singing’, vroeger ‘I am on singing’. Ook dit lijkt sterk op de Welshe manier van zeggen.

Vreemd genoeg heeft het Engels vrijwel geen wóórden uit het Welsh overgenomen. Combe voor ‘dal’ en tor voor ‘rots’ zijn zowat de enige.

Aan dit stukje op de Taalkalender had ik moeten toevoegen dat ik dit beweer op gezag van de Amerikaanse taalkundige John McWhorter, én dat zijn theorie omstreden is. Ik vind weliswaar dat hij sterke argumenten heeft, en de afwijzing waarop de theorie bij veel andere taalkundigen stuit zal gedeeltelijk met conservatisme te maken hebben. Anderzijds kan ik een deel van zijn beweringen niet controleren, dus op die punten zouden zijn argumenten zwakker kunnen zijn dan ze lijken. Kortom: een bronvermelding was wel op zijn plaats geweest. Bij dezen.

Meer dan Ferrari alleen

Hoofdstuk 15 van Taaltoerisme, over het Pools, bevat een flinke lijst van Europese achternamen die allemaal ‘smid’ betekenen. Twee daarvan zijn Schmidt en Ferrari. Op 15 april is op de website van de Deutsche Gesellschaft für Namenforschung een Duitstalig artikel over deze naam verschenen, en dan vooral over Ferrari en andere Italiaanse varianten van ‘Smid’.

Azerbeidzjan bijna recordhouder

In Taaltoerisme merk ik op dat Azerbeidzjan in de twintigste eeuw een flinke verscheidenheid van alfabetten heeft gekend: het Arabische, het cyrillische en het Latijnse zijn alle drie een poos in zwang geweest – op dit moment is het Latijnse de rigueur.
Wat me nog niet was opgevallen, is dat Azerbeidzjan behalve historisch ook geografisch met grote alfabetische variatie te maken heeft: alle vijf zijn buurlanden hanteren een verschillend alfabet. Met de klok mee, beginnend om twaalf uur: cyrillisch in Rusland, Arabisch in Iran, Armeens in Armenië, Latijns in Turkije en Georgisch in Georgië.

Is deze verscheidenheid wereldwijd uniek? Niet helemaal. Lees verder